Aktivna javnost u Srbiji vidi krizu kao pitanje vladavine prava, slobodnih izbora i medijskog integriteta!
Istraživanje BIRODI-ja sprovedeno među aktivnom javnošću Srbije pokazuje da se društvena i politička kriza dominantno doživljava kao kriza demokratije, institucija i poverenja u javnu komunikaciju. Nalazi istraživanja ukazuju da su vladavina prava, funkcionalan društveni poredak i slobodni i pošteni izbori ključni prioriteti ispitanika.
Najveći društveni sukob ispitanici vide između profesionalnih medija i propagandno orijentisanih medija, što potvrđuje da je pitanje medijskog integriteta postalo centralna društvena linija podele u Srbiji. Čak 94,2% ispitanika smatra da je taj sukob veoma ili umereno intenzivan.
Istraživanje pokazuje izrazito visok nivo anomije. Naime, više od dve trećine ispitanika smatra da je danas nejasno ko govori istinu, dok gotovo 79% ocenjuje da moralni principi više nemaju vrednost. Samo 13,5% ispitanika veruje da čovek u Srbiji može biti optimističan kada razmišlja o svojoj budućnosti.
Dominantna emocija među ispitanicima je bes (36,9%), ali uz značajan procenat onih koji iskazuju motivisanost za delovanje (16,1%), što ukazuje na postojanje „aktivno-negativnog“ emocionalnog profila javnosti – kombinacije nezadovoljstva i spremnosti za društveni angažman.
Kao ključni izlaz iz krize ispitanici navode organizovanje slobodnih i poštenih izbora u skladu sa međunarodnim standardima (38%), kao i jačanje demokratije i vladavine prava (17%). Istovremeno, značajan deo ispitanika podržava promenu vlasti mimo izbora (22,3%), što ukazuje na duboku krizu poverenja u postojeće institucionalne mehanizme, pre svega u izborni proces.
Odgovornost za stanje u društvu ispitanici dominantno pripisuju predsedniku Republike, vladajućim partijama, Vladi i Narodnoj skupštini, dok kao glavne aktere mogućeg rešenja vide građane, studente, univerzitete i organizacije civilnog društva.
Posebno je značajan podatak da su dva najčešće birana oblika društvenog angažovanja izborni monitoring (22,6%) i učešće u kampanjama studentskih pokreta (22%), dok je interesovanje za angažovanje kroz političke partije veoma nisko.
O ISTRAŽIVANJU
Istraživanje je sprovedeno u okviru BIRODI koncepta „aktivnog javnog mnjenja“, koji podrazumeva spremnost građana da javno izražavaju svoje političke i društvene stavove. Prema metodološkom okviru istraživanja, aktivna javnost predstavlja deo građana koji aktivno učestvuju u javnoj komunikaciji, za razliku od pasivne javnosti koja svoje stavove ne iskazuje javno, kao i hibridne javnosti koja organizovano širi unapred pripremljene propagandne sadržaje putem koordinisanih komunikacionih mreža.
Anketa je realizovana putem online upitnika distribuiranog preko BIRODI Facebook i Instagram naloga, uz podršku plaćene promotivne kampanje. Istraživanje je aktivirano 12. decembra 2025. godine u 14:37 časova, dok je poslednji odgovor zabeležen 20. decembra 2025. godine u 09:38 časova.
Ukupno je prikupljeno 1.248 odgovora, sa 1.230 jedinstvenih IP adresa, dok je prosečno vreme popunjavanja upitnika iznosilo 17 minuta i 8 sekundi. Najveći broj odgovora tokom jednog dana registrovan je 14. decembra 2025. godine, kada je pristiglo 310 popunjenih upitnika.
Struktura uzorka pokazuje da je istraživanje dominantno obuhvatilo stariju, urbanu i društveno angažovanu populaciju. Najbrojniju grupu činili su ispitanici starosti između 46 i 55 godina (34,3%), kao i između 56 i 65 godina (30,5%), dok je udeo mlađih od 35 godina bio veoma nizak.
Posmatrano prema društvenoj strukturi, uzorkom dominiraju pripadnici srednje klase i profesionalnih slojeva, posebno niže i više uslužne klase, dok su manuelna zanimanja i ruralna populacija znatno manje zastupljeni.
Geografski, uzorak je izrazito urbanog karaktera. Oko 36% ispitanika dolazi iz Beograda, dok značajan deo čine ispitanici iz Vojvodine i centralne Srbije.
Kada je reč o političkoj orijentaciji, istraživanje pokazuje dominantno opoziciono usmerenje aktivne javnosti. Čak 66,8% ispitanika navelo je da je na parlamentarnim izborima 2023. godine glasalo za opozicione partije, dok je samo 5,1% navelo da je glasalo za stranke koje su činile vladajuću većinu.
BIRODI naglašava da se radi o prigodnom, samoselektovanom online uzorku aktivne javnosti, zbog čega rezultati ne mogu biti tumačeni kao reprezentativni za ukupnu populaciju Srbije. Nalazi prvenstveno odražavaju stavove politički angažovanog, digitalno aktivnog, urbanog i pretežno opoziciono orijentisanog dela građana Srbije.
Na osnovu nalaza istraživanja, BIRODI ocenjuje da u Srbiji postoji izražena potreba za obnovom poverenja u institucije, unapređenjem medijskog profesionalizma, zaštitom slobode govora i stvaranjem uslova za demokratski dijalog i slobodne i poštene izbore.
Istraživanje je podržano od strane nemačke organizacije What if (https://thewhatif.org/)
