Novi globalni indeks: ambijent za formiranje i izražavanje javnog mnjenja u Srbiji slabiji nego u većini zemalja regiona!

Biro za društvena istraživanja (BIRODI) objavio je rezultate novog globalnog Public Opinion Research Environment Index (POREI), koji meri institucionalni i medijski ambijent u kojem građani formiraju i izražavaju političke stavove, odnosno uslove u kojima se sprovode istraživanja javnog mnjenja.

Prema rezultatima za 2025. godinu, Srbija se nalazi na 83. mestu od ukupno 133 analizirane države, u kategoriji zemalja sa ograničenim ambijentom za istraživanja javnog mnjenja.

Ovakav rezultat ukazuje da institucionalni i komunikacioni uslovi u kojima građani Srbije izražavaju političke stavove mogu otežavati potpuno slobodno izjašnjavanje u anketama, što predstavlja važan kontekst za tumačenje rezultata istraživanja javnog mnjenja.

Region bivše Jugoslavije

U poređenju sa državama regiona, Srbija ima nepovoljniji ambijent za istraživanja javnog mnjenja nego većina zemalja bivše Jugoslavije.

Prema POREI indeksu:

• Slovenija je na 26. mestu

• Hrvatska na 37. mestu

• Crna Gora na 47. mestu

• Severna Makedonija na 54. mestu

• Bosna i Hercegovina na 74. mestu

• Srbija na 83. mestu.

Slovenija i Hrvatska nalaze se u kategoriji povoljnog ambijenta, dok se ostale zemlje regiona, uključujući Srbiju, nalaze u kategoriji ograničenog ambijenta za istraživanja javnog mnjenja.

Zemlje sa najpovoljnijim ambijentom

Na vrhu liste zemalja sa najpovoljnijim ambijentom za istraživanja javnog mnjenja nalaze se:

• Danska

• Norveška

• Finska

• Švedska

• Estonija

• Novi Zeland

• Irska

• Holandija

• Luksemburg

• Nemačka.

Ove zemlje karakterišu snažne demokratske institucije, visok nivo vladavine prava, niža percepcija korupcije i visok stepen slobode medija, što omogućava građanima da slobodno izražavaju političke stavove.

Zemlje sa najnepovoljnijim ambijentom

Na dnu liste nalaze se zemlje sa izrazito ograničenim institucionalnim i medijskim okruženjem:

• Avganistan

• Venecuela

• Mjanmar

• Sudan

• Nikaragva

• Iran

• Rusija

• Kambodža

• Belorusija

• Kina.

U takvom ambijentu postoji veća verovatnoća autocenzure i ograničene slobode izražavanja političkih stavova, što može uticati na način na koji građani odgovaraju u istraživanjima javnog mnjenja.

Šta meri POREI indeks?

POREI indeks ne meri kvalitet pojedinačnih istraživanja javnog mnjenja niti metodološki rad istraživačkih organizacija.

Indeks procenjuje institucionalni i medijski ambijent u kojem građani formiraju i izražavaju političke stavove, odnosno širi kontekst koji može uticati na spremnost ispitanika da otvoreno izraze svoje mišljenje.

Indeks je zasnovan na kombinaciji pet međunarodnih indikatora:

• Freedom House – Freedom in the World

• V-Dem – Liberal Democracy Index

• World Justice Project – Rule of Law Index

• Transparency International – Corruption Perceptions Index

• Reporters Without Borders – Press Freedom Index.

Statistička analiza pokazuje visok nivo interne konzistentnosti indikatora korišćenih u indeksu (Cronbach α ≈ 0,94), dok analiza glavnih komponenti pokazuje da oni zajedno mere institucionalne i komunikacione uslove u kojima se formira javno mnjenje.

Autor indeksa

Autor indeksa je Zoran Gavrilović, sociolog i direktor BIRODI – Biroa za društvena istraživanja.

Indeks je razvijen kao analitički alat koji povezuje teorije javne sfere, demokratskih institucija i sociologije javnog mnjenja kako bi se bolje razumelo na koji način politički i medijski ambijent utiče na izražavanje stavova građana.

Rezultate preuzmize POREI_by_categories 2025 final